زخم بستر چیست و چگونه در خانه تشخیص دهیم؟ (راهنمای تصویری مراحل اولیه)

زخم بستر که با نام‌ زخم فشاری نیز شناخته می‌ شود، یکی از عوارض شایع و جدی ناشی از بی ‌حرکتی طولانی ‌مدت یا اعمال فشار مستمر بر یک نقطه خاص از بدن است. این زخم‌ ها زمانی ایجاد می‌ شوند که جریان خون کافی به بافت ‌های زیرین پوست نرسیده و در نتیجه سلول‌ ها آسیب دیده و می ‌میرند. در صورت عدم تشخیص و مدیریت به‌ موقع، زخم بستر می‌ تواند به سرعت پیشرفت کرده و از یک قرمزی ساده به ضایعات عمیق و عفونی تبدیل شود. تشخیص زودهنگام و دقیق این عارضه به خصوص در مراحل اولیه و در محیط خانه، حیاتی است.

زخم بستر (زخم فشاری) چیست؟

زخم بستر یک نوع آسیب پوستی و بافتی است که در اثر فشار مداوم بر یک ناحیه خاص از بدن ایجاد می گردد. هنگامی که فشار ثابتی ناشی از بستر، ویلچر یا اندام دیگر به پوست وارد می ‌شود، این فشار باعث کاهش یا قطع جریان خون به بافت زیرین خواهد شد. بافت‌ های پوست، چربی و عضلات برای زنده ماندن به اکسیژن و مواد مغذی نیاز دارند. قطع جریان خون باعث مرگ سلول‌ ها در آن ناحیه شده و در نتیجه زخم و ضایعه پوستی شکل می‌ گیرد.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به زخم بستر هستند؟

هر فردی که توانایی حرکت یا تغییر وضعیت خود را نداشته باشد، در معرض خطر است. گروه‌ های پرخطر اصلی عبارتند از:

• افراد با محدودیت حرکتی طولانی‌ مدت به دلیل کما، فلج و شکستگی‌
• سالمندان به علت پوست نازکتر و شکننده‌ و کاهش بافت چربی زیرین پوست
• بیماران مبتلا به اختلال در حس به دلیل آسیب نخاعی یا دیابت پیشرفته
• بیماران دچار سوتغذیه یا کم‌ آبی، کمبود پروتئین، ویتامین‌ و کالری‌
• بیماران دچار بی ‌اختیاری ادرار یا مدفوع به دلیل رطوبت مداوم
• افرادی که به دلیل حرکت ناصحیح در بستر دچار اصطکاک و سایش هستند.

نقاط مستعد ایجاد زخم بستر در بدن کدامند؟

زخم‌ های فشاری معمولا در نواحی از بدن ایجاد می‌ شوند که استخوان مستقیما در زیر پوست قرار داشته و با حداقل میزان چربی یا عضله پوشیده شده است:

• در حالت خوابیده به پشت
• پاشنه‌ ها
• دنبالچه و ساکروم شایع ‌ترین نقطه
• برجستگی ‌های تیغه شانه
• پشت سر
• آرنج ‌ها
• کناره‌های ران
• کناره‌ های قوزک پا
• شانه‌ ها
• گوش‌ ها
• نشیمنگاه در حالت نشسته
• پاشنه‌ ها

اقدامات اولیه پس از تشخیص زخم بستر در خانه

پس از اینکه زخم بستر را در مراحل اولیه یعنی قرمزی یا تاول در خانه تشخیص دادید، اقدام سریع و صحیح برای جلوگیری از پیشرفت زخم ضروری است.

• اقدامات لازم در صورت مشاهده قرمزی

مهمترین اقدام در مواجهه با زخم بستر مرحله ۱ یعنی قرمزی یا مرحله ۲ یعنی تاول یا سایش سطحی، این است که فشار را از روی ناحیه آسیب ‌دیده بردارید.

1. اگر فرد روی ناحیه قرمز خوابیده یا نشسته است، وضعیت او را بلافاصله تغییر دهید.
2. هر دو ساعت یکبار وضعیت خوابیدن فرد را عوض کنید.
3. فرد باید هر ۱۵ تا ۲۰ دقیقه یکبار با کمک دیگران وضعیت خود را تغییر دهد. اگر توانایی جابجایی ندارد، هر یک ساعت یکبار او را از ویلچر خارج کرده یا وضعیت نشستن او را تغییر دهید.
4. ناحیه قرمز شده نباید مستقیما با سطح سفت در تماس باشد. از بالشتک‌ ها، تشک‌ های تخم‌ مرغی توزیع فشار یا تشک‌ های مواج استفاده کنید.
5. ناحیه آسیب ‌دیده را با یک صابون ملایم و آب گرم تمیز نموده و به آرامی خشک نمایید. از مالش دادن یا ماساژ دادن ناحیه قرمز شده خودداری کنید، زیرا این کار باعث آسیب بیشتر به بافت ‌های زیرین می‌شود.
6. دو بار در روز تمام نقاط پرخطر به ویژه پاشنه‌ ها و دنبالچه را بررسی کنید تا هرگونه تغییر جدیدی را زودتر تشخیص دهید.

• مراقبت ‌های پوستی و مدیریت رطوبت

از جمله مراقبت های پوستی در راستای درمان زخم بستر در خانه باید موارد زیر را عنوان کرد:

1. پوست را تمیز و خشک نگه دارید. اگر بیمار بی ‌اختیاری ادرار یا مدفوع دارد، ناحیه را بلافاصله پس از آلودگی با آب ولرم و صابون ملایم تمیز کرده و به آرامی خشک نمایید.
2. از کرم‌ ها و مرطوب ‌کننده‌ های حاوی مواد شیمیایی تحریک ‌کننده دوری کنید. در صورت نیاز به محافظت در برابر رطوبت، از کرم‌ های حاوی اکسید روی استفاده نمایید.
3. هرگز ناحیه قرمزی را ماساژ ندهید، چرا که ماساژ می ‌تواند بافت ‌های زیرین آسیب ‌دیده را پاره کرده و زخم را بدتر کند.

• تغذیه و آبرسانی

برای تغذیه و آبرسانی مناسب در درمان زخم بستر در خانه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1. اطمینان حاصل کنید که فرد تغذیه کافی، به خصوص پروتئین برای ترمیم بافت و ویتامین ‌های C و روی را دریافت می ‌کند. سو تغذیه به شدت روند بهبود زخم را کند می ‌کند.
2. بیمار باید به مقدار کافی مایعات بنوشد تا پوستش انعطاف ‌پذیر و سالم بماند.

• علائم هشداردهنده پیشرفت

اگر اقدامات پیشگیرانه شما موفق نبود یا زخم پیشرفت کرد، فورا به کارشناس زخم اطلاع دهید، به خصوص اگر علائم زیر را مشاهده کردید:

1. تشکیل تاول یا زخم باز
2. علائم عفونت مانند ترشح بدبو، چرک یا افزایش تورم و قرمزی اطراف زخم
3. تب بدون دلیل مشخص.
4. نمایان شدن بافت زرد، عمیق یا استخوان.

• زمان مراجعه به کلینیک زخم

با اینکه اقدامات خانگی در مراحل اولیه ضروری است، اما گاهی آسیب جدی ‌تر بوده و نیاز به مداخله تخصصی دارد:

1. اگر زخم از مرحله ۱ به مرحله ۲ یا بالاتر پیشرفت کند.
2. عفونت یک خطر بزرگ برای زخم بستر بوده و می‌ تواند به سرعت به کل بدن سرایت کند. علائم زیر نیاز به مراجعه فوری با کارشناس زخم دارند:

• بالا رفتن دمای بدن بدون دلیل مشخص.
• ترشح مایعی غلیظ، زرد، سبز یا دارای بوی نامطبوع از زخم.
• گسترش قرمزی، گرما و تورم در اطراف ناحیه زخم.
• افزایش ناگهانی درد در ناحیه زخم یا اطراف آن.
• اگر با وجود کاهش فشار و مراقبت‌های اولیه، قرمزی یا زخم طی دو روز بهبود نیافت یا بدتر شد، حتما با تیم درمانی مشورت کنید.
• اگر چیزی شبیه چربی زرد، ماهیچه قرمز یا استخوان در انتهای زخم نمایان شد (مراحل ۳ و ۴)، این یک وضعیت اورژانسی است.

اگر علائم زخم بستر را در عزیزان خود تشخیص داده‌ و نگران پیشرفت یا عفونت آن هستید، لازم است از درمان‌ های خانگی فراتر بروید. کلینیک درمان زخم سلامت رویش نویان با بهره‌ گیری از کارشناسان زخم مجرب، تجهیزات پیشرفته و روش ‌های نوین ترمیم زخم آماده ارائه مراقبت‌ های تخصصی در زمینه درمان زخم بستر در مشهد هستند. همین امروز تماس بگیرید و با تعیین وقت مشاوره، زخم بستر عزیزان خود را بدون درد و عوارض درمان کنید.

جمع ‌بندی

زخم بستر یک عارضه جدی اما قابل پیشگیری است و تشخیص زودهنگام آن در مرحله قرمزی اولیه، کاملا غیرقابل برگشت خواهد بود. شما می‌ توانید با انجام برخی کارها مانند تغییر وضعیت منظم در هر دو ساعت، حفظ خشکی و تمیزی پوست و تغذیه کافی، از پیشرفت این زخم جلوگیری کنید. در صورت مشاهده تاول، زخم باز یا علائم عفونت مانند تب و بوی نامطبوع، باید فورا برای دریافت مراقبت ‌های تخصصی پزشکی اقدام نمایید تا آسیب به لایه‌ های عمیق‌ بافت متوقف گردد.